Narodziny inicjatywy warsztatów dla maturzystów

Problem właściwego przygotowania uczniów szkół średnich do egzaminu maturalnego budził naszą troskę od czasu kiedy sami do owego egzaminu przystępowaliśmy. Pomysł zorganizowania kursu przygotowawczego ułatwiającego właściwe opanowanie materiału z zakresu chemii wysunął w marcu 2011 roku Karol Dudek. Miesiąc później, na Wydziale Chemii UJ, zorganizowano spotkanie dla maturzystów, na którym omówiono najczęstsze błędy popełniane przez uczniów w czasie egzaminu maturalnego z chemii korzystając z corocznych opracowań CKE[1]. Na spotkaniu pojawiała się kilkuset osobowa grupa uczniów całego województwa małopolskiego. Po wykładzie, który dla wszystkich maturzystów przygotował i przeprowadził sam pomysłodawca spotkania, uczniowie w mniejszych grupach rozwiązywali specjalnie skonstruowane w tym celu zadania. Pozytywny odbiór, z jakim spotkały się wówczas te jednorazowe zajęcia, skłonił nas do zorganizowania w kolejnym roku szkolnym (2011/2012) całorocznego kursu, składającego się z dziewięciu spotkań, podczas których omawiane były kolejne zagadnienia zawarte w podstawie programowej dla zakresu rozszerzonego nauczania chemii w szkołach ponadgimnazjalnych. Od samego początku warsztatów, wraz z Karolem Dudkiem, w ich organizację włączyli się aktywnie Michał Płotek oraz Tomasz Wichur. Zajęcia odbywały się w soboty i składały się z wykładu, prowadzonego zazwyczaj przez Karola Dudka oraz zajęć ćwiczeniowych w mniejszych grupach, które prowadzili studenci ostatnich lat studiów chemicznych na Wydziale Chemii UJ. Proces dydaktyczny z woli inicjatora odbywa się w dużej mierze, w oparciu o metody podające[2]. Warsztaty cieszyły się ogromnym zainteresowaniem (Ponad 1100 uczestników w latach 2011 ? 2015), a zaproponowany przez nas sposób powtórki przed maturą spotkał się z przychylnymi opiniami środowiska nauczycielskiego:

Zorganizowane po raz pierwszy w roku szkolnym 2010/11 i kierowane do maturzystów warsztaty "Ostatni dzwonek przed maturą" mają szansę bardzo pozytywnie wyróżniać się na rynku edukacyjnym. Maturzyści będą mogli solidnie powtórzyć wiadomości. Warsztatowa forma zajęć, kładąca duży nacisk na indywidualne ćwiczenia, pomoże im sprawdzić się przed egzaminem maturalnym i poprawić umiejętności, na ćwiczenie których nigdy nie ma wystarczającej ilości czasu w szkole.

(fragment opinii o warsztatach przekazanej prowadzącym przez nauczyciela chemii z 15-letnim stażem oraz egzaminatora CKE).

Opinie takie jak powyższa dodały nam zapału do dalszej pracy. Warsztaty z roku na rok ewoluowały, gdyż zmieniły się także potrzeby uczestników. Prócz części wykładowej i ćwiczeniowej pojawiła się również część doświadczalna gdyż wiele szkół nie jest wyposażona w pracownię chemiczną, i uczniowie nie mają okazji obserwować najprostszych reakcji chemicznych objętych programem szkolnym.

Obecna forma warsztatów

W roku (2014/15) w ramach Warsztatów dla maturzystów "Ostatni dzwonek przed maturą" odbyło się dziesięć spotkań tematycznych ułożonych z wykorzystaniem standardów edukacyjnych CKE[3]:

  1. Podstawy obliczeń chemicznych.
  2. Atom i cząsteczka.
  3. Tlenki, wodorotlenki, kwasy, zasady i sole. Dysocjacja elektrolityczna i hydroliza.
  4. Powtórka z I klasy LO.
  5. Reakcje i właściwości pierwiastków bloków s, p i d. Reakcje utleniania-redukcji.
  6. Elementy chemii ogólnej ? termochemia i statyka.
  7. Elementy chemii ogólnej ? kinetyka i elementy elektrochemii. Węglowodory. Wstęp do jednofunkcyjnych pochodnych węglowodorów.
  8. Jedno- i dwufunkcyjne pochodne węglowodorów.
  9. Wielofunkcyjne pochodne węglowodorów. Stereochemia. Podsumowanie wiadomości z chemii organicznej.
  10. Powtórka z całości materiału. Omówienie najczęstszych błędów pojawiających się w pracach uczniów na egzaminie maturalnym.

Warsztaty odbywały się w wybrane soboty roku szkolnego 2014/2015. Każde spotkanie rozpoczynało się wykładem (60 ? 120 minut) wprowadzającym w tematykę omawianą na danych zajęciach. W czasie części spotkań odbyły się dodatkowo pokazy doświadczeń chemicznych wymienianych w podstawie programowej, na bazie których oparte były zadania z arkuszy maturalnych z poprzednich sesji egzaminacyjnych przygotowywanych przez Centralną Komisję Egzaminacyjną. Następnie, po krótkiej przerwie uczniowie w około 20 osobowych grupach pod opieką i z pomocą prowadzącego rozwiązywali specjalnie ułożone na ten cel autorskie zadania typu maturalnego. Czas trwania części ćwiczeniowej to 2 do 3 godzin zegarowych. Dodatkowo uczniowie otrzymywali zadania domowe, które rozwiązywali samodzielnie i przynosili na kolejne zajęcia. Zadanie te były następnie omawiane z uwypukleniem najczęstszych błędów, jakie wynikały po analizie rozwiązań oraz dyskusji z uczniami.

Jak już wspomniano powyżej, na potrzeby warsztatów ?Ostatni dzwonek przed maturą? opracowujemy autorskie zadania, mające zwrócić uwagę uczniów na najczęściej popełniane błędy w czasie egzaminu maturalnego. Staramy się kłaść nacisk nie tylko na rozwijanie wiedzy uczniów z zakresu chemii, ale próbujemy udoskonalić umiejętność rozwiązywania zadań o charakterystycznej dla matury formie. Zwracamy uwagę na poprawność zapisu chemicznego, jak i matematycznego rozwiązywania zadań obliczeniowych.

Przykładowe zadanie z arkusza warsztatowego "Atom i cząsteczka":

Informacje do zadań 4-6.
Dane są wzory sumaryczne następujących związków:
HBr, HF, HI, HCl, NaCl, CCl4,

  1. Temperatury wrzenia wodorków fluorowców uszeregowanych wg malejącej wartości elektroujemności niemetalu wynoszą odpowiednio: 19,55°C; -85,1°C; -66,8°C; -35,44°C.

Można zauważyć, że wartość temperatury wrzenia wymieniona jako pierwsza jest największa i nie pasuje do tendencji zmian w dalszej części szeregu. Podaj przyczynę takiego stanu rzeczy.

  1. Z podanych w informacji wprowadzającej związków wybierz ten, którego cząsteczki mają budowę niepolarną Narysuj wzór elektronowy cząsteczki tego związku. Podaj liczbę wiązań typu s i typu p.
  2. Temperatura topnienia jednego ze związków wymienionych w informacji wprowadzającej wynosi 801oC. Powyżej tej temperatury związek ten przewodzi prąd elektryczny. Podaj wzór i nazwę systematyczną opisanego związku oraz podaj wzory elementów budujących (wzór elementu budującego) kryształ tego związku.

Komentarz

Zadania te są zgodne z opisem wymagań maturalnych, mogą zatem znaleźć się w arkuszu egzaminacyjnym:

  • Zadanie 4 zgodnie z opisem wymagań (standard I, punkt 1b6) zakłada, że zdający potrafi:

Przedstawić przyczyny i sposób tworzenia wiązań wodorowych (?); oraz (standard I, punkt 1b -7) przewidywać właściwości fizykochemiczne substancji, wynikające z rodzaju występujących w nich wiązań;

  • Zadanie 5 zgodnie z opisem wymagań (standard I, punkt 1b5) zakłada, że zdający potrafi:

Zapisywać (?) wzory elektronowe związków kowalencyjnych (?) z uwzględnieniem wiązań pojedynczych i podwójnych; oraz (standard I, punkt 1b4) określić kształt prostych cząsteczek związków nieorganicznych i organicznych, wskazując, które z nich są polarne, a które niepolarne oraz (standard I, punkt 1b3) określić rodzaje wiązań (wiązania ?, wiązania ?) dla typowych cząsteczek nieorganicznych i organicznych.

  • Zadanie 6 zgodnie z opisem wymagań (standard I, punkt 1b5) zakłada, że zdający potrafi:

Zapisywać wzory określające budowę typowych związków jonowych (?) oraz (standard I, punkt 1b7) przewidywać właściwości fizykochemiczne substancji, wynikające z rodzaju występujących w nich wiązań.

[1] Informacje o wynikach.

[2] Podające metody nauczania polegają na przekazywaniu uczniom gotowych wiadomości, logicznie zbudowanych w pewne struktury.

[3] Informator o egzaminie maturalnym z chemii od 2008 roku.

Kalendarz wydarzeń

Pn Wt Śr Cz Pt So N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

Kilka zdjęć z ubiegłych warsztatów:

Kontakt

Wydział Chemii UJ
ul. R. Ingardena 3
30-060 Kraków
pokój 034

Dyżur: czwartki 11:00 - 13:00

tel. 012 663 22 06 oraz 012 663 29 11
fax. 012 663 22 06
(w czasie dyżuru)

e-mail: prochemi@chemia.uj.edu.pl

 

Kontakt w sprawie

- Konkursu: odrowaz@chemia.uj.edu.pl

- Warsztatów dla maturzystów: maturauj@chemia.uj.edu.pl

- Warsztatów olimpijskich: warsztatyolimpijskie@gmail.com

- Pokazów: bros@chemia.uj.edu.pl

- Niedziałek: bros@chemia.uj.edu.pl

- Książek: maturauj@chemia.uj.edu.pl

Dane Fundacji

NIP: 677-16-83-218

REGON: 351058170

Nr konta: 54 1680 1062 0000 3000 0090 0881

PLUS BANK S.A.

Oddz. Kraków, ul. Garbarska 9

Księgowa Fundacji

mgr Małgorzata Wysocka

e-mail: wysocka.m@biuro-spk.pl